آخرین اخبار کاشان

زبان مردم کاشان

شهرستان كاشان به سبب تنوع گويشها و لهجه‌هايي كه در آن وجود دارد در مطالعات زبان‌شناسي داراي اهميت ويژه‌اي است. علاوه بر اختلاف گويش هايي كه در زبان پاره‌اي از بخشها و شهرهاي اين شهرستان يا مناطق مجاور آن همچون قهرود، ابوزيدآباد، برزك، بادرود، ابيانه، جوشقان قالي و زبان مردم كوير مشاهده مي‌شود، اختلافات لهجه‌اي كه گاه در ميان دو يا چند روستا يا بخش مجاور هم وجود دارد جالب توجه و قابل مطالعه است. براي نمونه اختلافات دستگاه صوتي زبان مردم راوند، طاهرآباد و خزاق كه تقريباً در مجاورت يكديگر زندگي مي‌كنند و ارتباطات زيادي با هم دارند به گونه‌اي است كه به راحتي قابل تمايز و شناسايي است و مردم منطقه مي‌توانند از روي آهنگ و تكيه‌ كلام اهليت يكديگر را شناسايي كنند. اين ويژگي در ساير مناطق و روستاها همچون لتحر، آران و بيدگل، نوش‌آباد، قمصر و… به نحو آشكارتري وجود دارد.

گذشته از اينها لهجه مردم خود كاشان نيز علي‌رغم تأثيراتي كه در دهه‌هاي اخير در اثر غلبه زبان رسمي و علمي پذيرفته است، هنوز اصالت و ويژگيهاي خويش را حفظ كرده است و نه تنها در ميان لهجه‌هاي اطراف بلكه در ميان فارسي زبانان نيز به سبب دارا بودن پاره‌اي از اختصاصات صوتي و آوايي و واژگاني بي‌نظير و ممتاز است. بررسي اين ويژگيها و فراهم آوردن اطلاعاتي از اين دست با توجه به غلبه روزافزون زبان رسمي و كمرنگ شدن گويشها و لهجه‌هاي محلي مي‌تواند كمك شاياني به مطالعات زبان شناسانه كند.

در اين گفتار برآنيم با بررسي دستگاه زباني مردم كاشان (نه روستاهاي اطراف آن) پاره‌اي از ويژگيهاي صوتي و آوايي اين زبان را تجزيه و تحليل و تا حد امكان قانون‌مند نماييم. بديهي است تمام ويژگيها در اين مقاله مختصر نمي‌گنجد. لذا تنها به مهمترين ويژگي‌ آن كه ابدال اصوات و آواهاست مي‌پردازيم و ساير ويژگيها را به فرصتي ديگر وا مي‌نهيم:

1- ابدال مصوت a به e

يكي از ويژگيهاي مشهود در لهجه كاشاني كه آن را از ساير لهجه‌ها در كشور ممتاز مي‌كند تبديل مصوت كوتاه a به مصوت كوتاه e در هجاهاي آغازين بسياري از كلماتي است كه روزانه تلفظ مي‌شوند، براي نمونه واژه‌هاي «قَلم» و «پَنير» در لهجه كاشاني به صورت قِلم (qelam) و پِنير (Penir) تلفظ مي‌شود و از اين قبيل‌اند تمام واژه‌هايي كه صامت آغازين آنها با مصوت كوتاه a تلفظ مي‌شود. مشروط به اينكه حرف دوم ساكن يا مضموم (دارای مصوت 0) نباشد؛ برای نمونه:

تلفظ رسمي

تلفظ كاشاني

آوانويسي كاشاني

خَمير

خِمير

xemir

سَماور

سِماور(1)

Semavar

هَميشه

هِميشه

hemise

سَرا

سِرا

sera

جَوان

جِوو

jevu

زَمين

زِمي

zemi

ولي اگر حرف دوم واژه ساكن باشد و با حرف اول يك هجا را تشكيل دهد مصوت آغازين نيز به صورت اصلي خود تلفظ خواهد شد:

تلفظ رسمي

تلفظ كاشاني

آوانويسي كاشاني

خَر

خَر

xar

شهرستان

شرَسّو

Sarassu

درمان

دَرمو

darmu

مدرسه

مدرسه

madrese

جالب اينكه چنانچه اين صامتها (حروف ساكن) به سبب اضافه شدن به اسم يا صفت يا حتي نشانه نكره و… داراي مصوت شوند علي‌القاعده از هجاي آغازين جدا خواهند شد و مصوت آغازين نيز طبق قاعده قبلي به مصوت e تبديل خواهد شد:

تلفظ رسمي

تلفظ كاشاني

آوانويسي كاشاني

خَرِ سياه

خِرِ سيا

xeresiya

دَر خانه

دِرِ خونه

dere-xune

سَرِ مَن

سِرِمَ

sere-ma

كَسي

كِسي

kesi

علاوه بر اين در لهجه کاشانی مصوت کوتاه a در حروف ما قبل آخر بسياری از اسامی و کلمات نيز تبديل به مصوت   e می شود به شرط  آنکه به اسم يا صفت يا نشانه نسبت و نکره ای اضافه شده باشد وگرنه به صورت اصلی خود تلفظ خواهد شد.

   

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا

Adblock رو غیر فعال کنید

بخشی از درآمد سایت با تبلیغات تامین می شود لطفا با غیر فعال کردن ad blocker از ما حمایت کنید